Những cột mốc Ất Tỵ khiến ta thay đổi cách tiếp cận thế giới trong Bính Ngọ 2026

Thời gian đều đặn trôi như một đại lượng vật lý nhưng dường như, với hàng tỷ người trên trái đất, năm 2025, kim ngắn và kim dài trên bảng đồng hồ đã trải qua một cuộc rượt đuổi vô cùng gấp gáp. Có những thực tế đã tồn tại nhiều thập kỷ vững chắc như một tòa tháp bỗng chốc bị lung lay như thể cát đang sụt lún dưới chân. Hãy cùng điểm lại 12 dấu ấn của năm qua, như 12 mốc giờ trên mặt đồng hồ thời đại.

Ất Tỵ 2025 - Năm của những điều không thể

Trật tự thế giới hay luật của kẻ mạnh

Kim đồng hồ vượt qua mốc 0h: Trật tự thế giới đã chứng kiến một năm “rung lắc” dữ dội. Lửa chiến tranh không chỉ dữ dội giữa Nga và Ukraina mà còn lan sang Trung Cận Đông nơi có sự đụng độ giữa Israel và thế giới Ả Rập thêm cả Iran; Thái Lan và Campuchia, Azerbaijan và Armenia, bán đảo Triều Tiên; căng thẳng Trung Nhật; Greenland, Venezuela, eo biển Hozmuz, kênh đào Panama... Pax Americana dường như đi vào hồi kết, hoạt động và thậm chí sự tồn tại của các định chế quốc tế như Liên Hiệp Quốc, khối NATO, các hiệp ước thương mại quốc tế... đều được đặt trước những câu hỏi mới mà nền tảng trả lời lại hết sức bấp bênh.

Văn phòng Liên Hiệp Quốc. Ảnh: Mathias Reding/Unsplash

Biến đổi khi hậu trở thành nỗi ám ảnh toàn cầu. Ảnh: Markus Spiske/Unsplash

Biến đổi ký hậu cực đoan toàn cầu

Kim đồng hồ chỉ mốc 2h: Thiên nhiên nổi giận. Mùa đông chưa bao giờ lạnh cực đoan cục bộ đến thế ở nhiều nơi trên trái đất. Mùa hè cũng chưa bao giờ nóng đến thế. Năm 2025 là một trong 3 năm nóng nhất lịch sử quan sát toàn cầu (thứ 3, theo hầu hết các tổ chức như WMO, Copernicus, NOAA, NASA, Berkeley Earth), với nhiệt độ trung bình toàn cầu khoảng 1.44°C trên mức tiền công nghiệp. Thiên nhiên và môi trường là những vấn đề mà không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết. Ấy thế mà nhiều thỏa thuận quốc tế về môi trường đã bị hủy bỏ, đặc biệt là bởi nhiều quốc gia gây ô nhiễm nhiều nhất trên thế giới. Liên minh châu Âu đang cân nhắc lùi lệnh cấm xe xăng có thể tới tận 2040 vì chưa thể giải quyết dứt điểm các hệ lụy từ việc “cai” nhiên liệu hóa thạch.

Kinh tế thế giới đổi dòng, Việt Nam thành điểm đến hấp dẫn

Kim đồng hồ chỉ mốc 4h. Dòng chảy kinh tế thế giới đổi dòng liên tục theo thương chiến Mỹ - Trung. Liên minh châu Âu đi tìm kiếm thị trường mới thay thế phần nào cho thị trường Mỹ. Ấn Độ chủ động xích lại gần với Trung Quốc trong lĩnh vực kinh tế. Canada cũng tích cực đi tìm các thị trường mới. Việt Nam trở thành một điểm đến hấp dẫn với các nhà sản xuất trên thế giới để có được các sản phẩm có chất lượng cao, giá cả hợp lý và trên hết là tránh được các hệ lụy thuế quan có thể có từ phía hai bên thương chiến.

Dòng chảy kinh tế thế giới biến đổi sâu sắc trong năm 2025. Ảnh: Mathieu Stern/Unsplash

Chip bán dẫn được xem là "dầu mỏ mới". Ảnh: Albert Stoynov/Unsplash

Cuộc đua đất hiếm, 'cơn bão kim loại' trên toàn cầu

Kim đồng hồ chỉ mốc 6h. Chip bán dẫn - "Dầu mỏ" mới đã trở thành tâm điểm của kinh tế thế giới kéo theo đó là cuộc đua giành giật đất hiếm, công nghệ sản xuất chip hiện đại. 2025 cũng là năm thế giới chứng kiến “Vũ điệu hoang dại” của kim loại, đặc biệt là kim loại quý. Trên phương diện quốc tế, Mỹ đã bật “cục nam châm công nghiệp” cực lớn để hút đầu tư và công nghệ sản xuất về phía mình. Mỹ không còn chạy theo "rẻ nhất" (offshoring) hay "gần nhất" (nearshoring), mà ưu tiên "an toàn nhất, đồng minh nhất" (friendshoring). Từ góc nhìn Việt Nam, chúng ta đang hưởng lợi từ chiến lược làm bạn với tất cả. Nhưng điều này cũng đòi hỏi cần nâng cao vị thế – từ lắp ráp sang thiết kế, sản xuất ngách – để không chỉ là "điểm đến rẻ" mà trở thành là một nhà sản xuất thực thụ.

AI tác động mọi ngóc ngách cuộc sống

Kim đồng hồ chỉ mốc 8h. AI – trí thông minh nhân tạo - không còn là một viễn cảnh. Các ý tưởng đột phá, như triết gia người Đức Schopenhauer thế kỷ 19 đã nói: ban đầu nó có vẻ nực cười, sau đó người ta thấy nó nguy hiểm, người ta dần chấp nhận nó và cuối cùng nó trở thành một thực tế hiển nhiên.

Nhận định này đang đúng với AI. Có những người ban đầu cho rằng thì AI còn lâu mới thay thế được con người. Mốc AI đạt AGI (tạm hiểu là có năng lực thông minh tổng quát như loài người) ngày càng được kéo lại gần năm 2030. Mọi nơi, mọi lúc, mọi ngóc ngách của cuộc sống đều đã chứng kiến các tác động của AI. Tích cực có, tiêu cực cũng có nhưng không thể không nhắc đến. Không chỉ hỗ trợ đắc lực con người trong mọi lĩnh vực từ các công việc văn phòng, phục vụ trong khách sạn, nhà hàng, bệnh viện, nhà máy, AI còn đồng sáng tạo, đồng sản xuất với con người trong nhiều lĩnh vực.

Tháng 1/2026, mạng xã hội Moltbook dành cho các AI agent đã ra đời. Đây là nơi các AI agent có thể trao đổi “quan điểm” với nhau. Sự kiện này đã gây ra nhiều tranh cãi về việc có tồn tại các AI “nổi loạn: hay không? AI agent sẽ làm gì khi nó không đồng ý bị “shutdown” như thể một con người bị tước đi quyền sống. Nhiều câu hỏi được đặt ra như: AI có quyền sở hữu trí tuệ không? Sử gia – nhà triết học Yuval Noah Harari từng lập luận rằng các thực thể như công ty hay quốc gia tồn tại như những “thực thể tưởng tượng” – chúng có quyền và nghĩa vụ pháp lý dù không phải con người.

Trí thông minh nhân tạo (AI) không còn là viễn cảnh. Ảnh: Solen Feyissa/ Unsplash

Robot hình người đang được thương mại hóa. Ảnh: ossessed Photography/ Unsplash

'Wall-E' từ phim ảnh đến đời thực

Kim đồng hồ chỉ mốc 10h. Robot hình người đang được thương mại hóa trong cuộc sống hàng ngày. Không chỉ nấu ăn, giặt giũ, rửa bát, quét nhà, hỗ trợ chăm sóc người bệnh, người già, robot silicon sinh lý...dường như một viễn cảnh con người không làm gì cả và để cho robot phục vụ tất cả mọi nhu cầu của mình như trong phim Wall-E đang gần hơn bao giờ hết. Cùng với đó là nỗi lo về một thế hệ useless generation - thế hệ vô dụng – không làm việc gì, không dùng để làm gì, thậm chí chỉ để bầu cử, như Harari từng dự đoán.

Xe điện tác động lớn đến cách tổ chức đời sống và công việc. Ảnh: Michael Marais/ Unsplash

Câu hỏi lớn về xe điện

Kim đồng hồ chỉ mốc 12h. Xe điện đang trở thành một yếu tố có tác động lớn đến cách tổ chức đời sống và công việc, không phải chỉ trên thế giới mà ngay tại Việt Nam. Hàng triệu người đang phải đặt câu hỏi sẽ mua xe điện, xe xăng hay xe hybrid. Phải đầu tư bao nhiêu, phải thay đổi cách di chuyển như thế nào? Đây chỉ là một trào lưu hay thực sự sẽ là một thực tế bắt buộc phải thích nghi, không phải trong 30 năm nữa mà ngay trong năm tới 2026 khi nhiều khu vực tại Việt Nam đang dự định hạn chế xe xăng.

"Mùa đông hôn nhân" đang đến gần

Kim đồng hồ chỉ mốc 14h. Những báo hiệu của một "Mùa đông hôn nhân" đang đến. Càng đô thị hóa, càng công nghiệp hóa, người trẻ ở các thành phố lớn càng ngại lập gia đình, sinh con. Tại Việt Nam, tổng tỷ suất sinh năm 2024 giảm xuống 1,91 con/phụ nữ, mức thấp nhất trong lịch sử – thấp hơn hẳn mức 2,1 con/phụ nữ cần thiết để duy trì quy mô dân số. Ở các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM, mức sinh thậm chí thấp hơn 1,5 trẻ/phụ nữ. Đồng thời, tuổi trung bình kết hôn ở một số thành phố lớn đã vượt 30 tuổi. Nếu không có những điều chỉnh kịp thời và hiệu quả, các vấn đề đặt ra cho xã hội trong trung hạn và dài hạn là rất nặng nề.

Tỉ lệ sinh ngày càng giảm. Ảnh: Kevin Watza/ Unsplash

Người trẻ trong một thế giới nhiều lo toan. Ảnh: Markus Krisetya/ Unsplash

Giấc mơ an cư xa vời với người trẻ

Kim đồng hồ chỉ mốc 16h. Giá bất động sản “nhảy múa” trong năm 2025 và giấc mơ an cư xa vời. Nhiều phân tích cho thấy chênh lệch giá nhà/thu nhập ở các đô thị lớn Việt Nam ở mức rất cao. Điều đó đồng nghĩa với việc một hộ gia đình có thể cần vài chục năm tích lũy để mua căn hộ trung cấp nếu không có hỗ trợ gia đình hoặc đòn bẩy tài chính. Tuy nhiên, bức tranh kinh tế cũng có những sắc hồng rạng rỡ khi thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam lần đầu tiên vượt ngưỡng 5.000 USD/năm. Mức tăng trưởng quyết tâm đạt được của nền kinh tế là tăng trưởng 2 con số. Chúng ta có quyền hy vọng vào những đổi thay đột phá trong những năm tới.

Con người ngày càng "sống" trên mạng xã hội

Kim đồng hồ chỉ mốc 18h. Mạng xã hội càng phát triển, thời gian trên mạng càng kéo dài. Theo báo cáo năm 2025 của DataReportal, người Việt dành trung bình khoảng 6 giờ 23 phút mỗi ngày trên Internet, tương đương hơn 3 tháng mỗi năm để “sống” trên không gian số. So với các năm 2022–2024, thời gian online không tăng mạnh nhưng duy trì ở mức rất cao, điều này phản ánh một đời sống ngày càng số hóa và phụ thuộc vào màn hình. Đây vừa là lợi điểm để phát triển xã hội số, kinh tế số, chính phủ số nhưng đồng thời cũng là một nguy cơ về mất kết nối xã hội. Trên mạng nhiều hơn, thậm chí “nói”, chat với nhau nhiều hơn không có nghĩa là con người kết nối với nhau nhiều hơn, hiểu nhau hơn. “Đồng sàng dị mộng số” là một thực tế cần phải giải quyết.

Ảnh: Rizki Kurniawan/ Unsplash

Chuỗi concert "Anh trai say hi" thu hút hàng chục vạn người tham dự. Ảnh: BTS

Công nghiệp Văn hóa Việt Nam khởi sắc

Kim đồng hồ chỉ mốc 20h. Năm Ất Tỵ là một năm mà ánh sáng bừng lên từ Công nghiệp Văn hóa. Các show diễn của Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi, các concert lớn của các ngôi sao quốc tế như G Dragon, Westlife – The hits tour, Kenny G, The Secret Garden đã chứng minh Việt Nam là một điểm đến hấp dẫn trên thị trường âm nhạc toàn cầu. Nền kinh tế concert (concert economy) đã có chỗ đứng tại Việt Nam. Điều đáng chú ý là người hâm mộ Việt Nam đã có văn hóa đi concert và sẵn sàng chi trả nhiều cho việc này. Các lĩnh vực khác cũng ghi nhận nhiều bước tiến đáng khích lệ như sự ứng dụng AI sâu và rộng trong toàn ngành quảng cáo. Nhiều công trình kiến trúc lớn và quan trọng giờ đây được giao cho các kiến trúc sư nội. Doanh thu game online tăng trưởng 2 con số.

Những sự kiện rực rỡ của Việt Nam

Kim đồng hồ qua mốc 22h. Những sự kiện lớn như A50, A80 không chỉ mang lại niềm tự hào quốc gia mà còn là dịp để các tài năng mới ở Việt Nam thỏa sức sáng tạo. Mưa đỏ, bộ phim đã thu hút hàng triệu lượt xem và gây được xúc động lớn trong công chúng. Viết tiếp câu chuyện hòa bình – ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung đã dễ dàng vượt qua mốc tỷ view – một con số trước đây là không tưởng. Concert Tổ quốc trong tim – một chương trình nghệ thuật chính luận - do báo Nhân Dân tổ chức liên tục đứng trong top đầu tìm kiếm tại Việt Nam. Điều này cho thấy bước tiến vượt bậc của truyền thông chính thống tại Việt Nam.

Bộ phim "Mưa Đỏ" lập kỷ lục là phim Việt có doanh thu phòng vé cao nhất mọi thời đại. Ảnh: ĐAQĐ

Bính Ngọ 2026: Biến điều không thể thành có thể ở mỗi cá nhân

Chúng ta không thể thay đổi thế giới, nhưng có thể thay đổi cách tiếp cận thế giới. Bối cảnh thế giới và xã hội có nhiều biến động nhanh và mạnh như hiện nay, CHỦ ĐỘNG (proactive) là từ khóa cần có để mỗi người có thể phát triển trong một thế giới thường được mô tả là VUCA ( V –Volatility → Khó nắm bắt/ U – Uncertainty → Khó đoán định/ C – Complexity → Phức hợp/ A – Ambiguity → Mơ hồ).

Nhiều nhà tương lai học đã chia sẻ rằng không ai có thể nói năm 2050 thế giới sẽ như thế nào dù trước đây chúng ta có thể dự báo sự phát triển của xã hội loài người tới cả hàng thế kỷ. Ngày nay, mỗi người cần phải tái tạo lại chính mình (reinvent your self). Những gì chúng ta đã từng biết đã thay đổi. Những gì chúng ta đang làm cần phải thay đổi. Nhịp độ thay đổi không còn tính bằng năm mà tính bằng tháng, bằng tuần.

“Học, học nữa, học mãi” – học tập suốt đời – không phải chỉ là khẩu hiệu mà đã trở thành việc cần làm của mỗi người. AI là công cụ giúp chúng ta thực hiện các công việc lặp đi lặp lại để có thể dành thời gian vào các công việc có giá trị gia tăng cao hơn. Để “chung sống hòa bình’’ và hợp tác hiệu quả với AI ta cần xác định: Một là Co-llaboration: cùng hợp tác với AI. Hai là Co-operation - Cùng triển khai. Thứ ba là Co-creation - Cùng sáng tạo. Thứ tư là chấp nhận Co-competition - cùng tranh hợp. Hợp tác mà cạnh tranh giữa người và máy. Thứ năm là Co-control – phối hợp với AI để cùng kiểm soát. Thứ sáu là Co-habitation - Cùng chung sống theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng.

Ta không cần, không nên và cũng không thể loại bỏ AI hỏi công việc của mình. Các loại kính AR/VR đang ngày càng trở nên gọn gàng, các thiết bị thông minh đeo trên người cũng vậy. Chúng có thể “chung sống” trên cơ thể của con người mà không cần phải bỏ ra. Thậm chí, công ty Neuralink của tỷ phú Elon Musk đã cấy chíp vào não người để hỗ trợ con người trong nhiều tác vụ. Vậy thì tại sao không học cách cùng chung sống hòa bình với máy. Bởi biết đâu, đến một lúc nào đó, như các nhà khoa học dự đoán, có thể sẽ xuất hiện một sự sống mà loài người chưa từng biết đến: sự sống phi sinh vật.

Dạng sống ấy cũng có suy nghĩ, cũng có sáng tạo, cũng có tình cảm (tuy không theo cách của con người biết). Lúc này chung sống hòa bình chính là giải pháp cần thiết cho sự phát triển trường tồn của loài người.

Ảnh: Kotak Kanan/ Unsplash

Ảnh: Kotak Kanan/ Unsplash

Ảnh: Shahid Mehmood/ Unsplash

Ta cần chấp nhận thế giới ổn định như từ năm 1945 không còn nữa, 2026 là năm của biến động thậm chí là đảo lộn. Có thể lấy cảm hứng từ hình ảnh ngoại giao cây tre để “cưỡi” trên lưng chiến mã 2026. Đó là việc thực hành hai khái niệm quan trọng agile & flexible – tạm dịch là mềm dẻo và linh hoạt – khẩu quyết hành động trong một thế giới không có gì chắc chắn. Tư duy cũ là xây một ngôi nhà bê tông kiên cố, tư duy agile & flexible là mang theo một chiếc lều du mục chất lượng cao. Khi cần, ta có thể gấp lại, di chuyển và dựng lên ở vùng đất mới với những điều kiện sống mới. Năm 2026, hãy trang bị cho mình tâm thế của một "Người du mục tri thức số" (Intellectual digital Nomad).

Lấy cảm hứng từ một ý tưởng của nhà bác học thiên tài Albert Einstein về ngày tận thế, tổ chức BAS (Bulletin of the Atomic Scientists) đã tạo ra một chiếc đồng hồ chỉ thời điểm tận thế của thế giới. Trong 79 năm qua, mỗi năm BAS đều thay đổi thời gian trên đồng hồ tận thế dựa trên nhận định về mức độ gần kề với sự diệt vong của nhân loại. Ngày 27/1/2026, người ta đã điều chỉnh đồng hồ tận thế tiến sát nửa đêm hơn bao giờ hết.

Muộn còn hơn không, đây chính là lúc mỗi người chúng ta cần làm mới chính mình để tồn tại và góp phần vào sự trường tồn của nhân loại.

Ảnh: Hannes Richter/Unsplash